Η Ένωσις
Ένωσις Ελλήνων Θεατρικών & Μουσικών Κριτικών (ΕΕΘΜΚ)
Η Ένωσις Ελλήνων Θεατρικών & Μουσικών Κριτικών (ΕΕΘΜΚ) αποτελεί ένα από τα παλαιότερα με συνεχή λειτουργία πνευματικά σωματεία της χώρας. Ιδρύθηκε την 16η Νοεμβρίου 1927 από επτά διακεκριμένους κριτικούς θεάτρου και μουσικής αλλά αναγνωρίσθηκε επισήμως τον Ιανουάριο του επομένου έτους (1928). Την πρωτοβουλία της σύστασής της φέρεται να είχε ο Ανδρέας Ανδρεάδης (1876-1935), Ακαδημαϊκός, Καθηγητής της Δημοσίας Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, θεατρικός κριτικός της εφημερίδας Εστία, τον οποίο πλαισίωσαν, ως ιδρυτικά μέλη, οι Νικόλαος Βεργωτής, μουσικός κριτικός του περιοδικού Μουσικά Χρονικά, Αλέξανδρος Ευστρατιάδης, μουσικός κριτικός της εφημερίδας Σκριπ, Ελένη Νεγρεπόντη (Ουράνη), γνωστή με το ψευδώνυμο «Άλκης Θρύλος», θεατρική κριτικός του λογοτεχνικού περιοδικού Νέα Εστία, Ιωσήφ Παπαδόπουλος και Γεώργιος Πολίτης, μουσικός και θεατρικός κριτικός αντίστοιχα της εφημερίδας Πρωία, και Ιωάννης Ψαρούδας, μουσικός κριτικός της εφημερίδας Ελεύθερον Βήμα.
Στην ιδρυτική πράξη που συνυπέγραψαν, αναφέρεται ότι σκοπός της ίδρυσης της Ενώσεως ήταν «η συστηματοποίησις της κριτικής εν Ελλάδι ως και η προστασία των πνευματικών και υλικών συμφερόντων των μελών αυτής». Στο πνεύμα αυτό, το Καταστατικό ορίζει ως σκοπούς του σωματείου την επιδίωξη υψηλής στάθμης στην κριτική, την τήρηση αυστηρής δεοντολογίας κατά την άσκησή της, ώστε να επιβάλλεται στην κοινή εκτίμηση ως λειτούργημα που δεν υποτάσσεται σε σκοπιμότητες ή λογοκρισία, και την προβολή και αναγνώριση της κριτικής ως κλάδου της λογοτεχνίας και της δημοσιογραφίας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η ΕΕΘΜΚ αποβλέπει στην άνοδο του επιπέδου της καλλιτεχνικής δημιουργίας, τη βελτίωση της απόδοσης των καλλιτεχνών και την αξιολόγηση του καλλιτεχνικού προϊόντος προς ενημέρωση του κοινού και καλλιέργεια του αισθητηρίου του.
Μέλη της Ενώσεως υπήρξαν διαχρονικά πολλά εξέχοντα πρόσωπα της πνευματικής και καλλιτεχνικής ζωής της χώρας – λογοτέχνες, συνθέτες, πανεπιστημιακοί, φιλόλογοι, νομικοί, δημοσιογράφοι κ.ά., όπως (ενδεικτικά) οι Μάριος Βάρβογλης, Γιάννης Βαρβέρης, Κώστας Γεωργουσόπουλος, Άγγελος Δόξας, Μίνως Δούνιας, Μανώλης Καλομοίρης, Μ. Καραγάτσης, Μπάμπης Κλάρας, Αλεξάνδρα Λαλαούνη, Γιώργος Λεωτσάκος, Τάσος Λιγνάδης, Αχιλλέας Μαμάκης, Σπύρος Μελάς, Κώστας Νίτσος, Γρηγόριος Ξενόπουλος, Σπύρος Παγιατάκης, Πέτρος Πετρίδης, Γιώργος Πεφάνης, Μάριος Πλωρίτης, Αιμίλιος Ριάδης, Μιχαήλ Ροδάς, Σοφία Σπανούδη, Άγγελος Τερζάκης και Πέτρος Χάρης. Έως το 1945, έτος τροποποίησης του πρώτου Καταστατικού, ο αριθμός των μελών δεν μπορούσε να υπερβεί τα τριάντα πέντε – ανανέωση γινόταν μόνον σε περίπτωση εκκένωσης θέσης λόγω διαγραφής ή θανάτου. Σήμερα, τακτικά μέλη της ΕΕΘΜΚ μπορούν να γίνουν, μετά από απόφαση της Γενικής Συνέλευσης, μόνο όσοι/όσες έχουν συμπληρώσει τουλάχιστον τριετή ευδόκιμη συνεργασία θεατρικού κριτικού, μουσικού κριτικού ή κριτικού χορού με εφημερίδα, περιοδικό, ιστότοπο ή ραδιοτηλεοπτικό σταθμό και έχουν αναγνωρισμένες γνώσεις στα πεδία του θεάτρου και της μουσικής.
Η στάση της Ενώσεως σε κρίσιμες στιγμές της ιστορίας του έθνους υπήρξε παραδειγματική. Αμέσως μετά την κήρυξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου, η ΕΕΘΜΚ αποφάσισε τη δωρεά όλου του Ταμείου της στο κράτος προκειμένου να συμβάλει στην αντιμετώπιση των έκτακτων εθνικών αναγκών. Κατά την περίοδο της Κατοχής συμμετείχε στην υπογραφή του ιστορικού υπομνήματος που ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός απηύθυνε στον τότε πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Λογοθετόπουλο εναντίον της δίωξης των Ελλήνων Εβραίων τον Μάρτιο του 1943, και σημαντική υπήρξε η συμβολή της στην εξοικονόμηση τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης για αναξιοπαθούντες πνευματικούς ανθρώπους της εποχής.
Εξίσου σημαντικές με τις ειδικές παρεμβάσεις της στους τομείς του θεάτρου και της μουσικής υπήρξαν οι κοινωνικές παρεμβάσεις της ΕΕΘΜΚ καθ’ όλη τη διάρκεια της πορείας της, τόσο με ψηφίσματα και υπομνήματα προς τις υπεύθυνες αρχές όσο και με φυσική παρουσία εκπροσώπων της σε διάφορες επιτροπές, κρατικές ή μη. Ζητήματα όπως η πάταξη της λογοκρισίας και η εξίσωση των ασφαλιστικών δικαιωμάτων δημοσιογράφων, λογοτεχνών και κριτικών, υπήρξαν ορισμένα από τα πάγια αιτήματά της.
Κεντρική θέση στην πολυσχιδή δραστηριότητα της Ενώσεως κατέχουν οι εκδηλώσεις -διαλέξεις, ημερίδες, εκπαιδευτικά σεμινάρια, συνέδρια, εκθέσεις- τις οποίες οργανώνει τακτικά από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, και οι οποίες πραγματοποιούνται συνήθως υπό την αιγίδα ή σε συνεργασία με κρατικούς φορείς και αναγνωρισμένα ιδρύματα, ελληνικά και ξένα, πάντοτε με ελεύθερη είσοδο. Στις δράσεις αυτές προστέθηκε πρόσφατα και η εκδοτική καθώς το σωματείο εξέδωσε σε ειδικό τόμο, διαθέσιμο για κάθε ενδιαφερόμενο, τα Πρακτικά των τριών ημερίδων που πραγματοποίησε την περίοδο 2018 – 2022.
Η ΕΕΘΜΚ τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού, είναι εγγεγραμμένη στο Μητρώο Πολιτιστικών Φορέων και, ως μέλος του Διεθνούς Συνδέσμου Θεατρικών Κριτικών (IATC – AICT), τελεί επίσης υπό την αιγίδα της Εκπαιδευτικής Επιστημονικής και Πολιτιστικής Οργάνωσης των Ηνωμένων Εθνών (UNESCO). Σε συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων, απονέμει ανά διετία τα Βραβεία «Κάρολος Κουν» καθώς και τα Βραβεία Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών, που έχουν αναγνωρισθεί ως τα εγκυρότερα του είδους.
Η ιδρυτική πράξη της Ενώσεως Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών
Τα ιδρυτικά μέλη της Ενώσεως Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών
Union of Greek Critics for Drama and Music
The Union of Greek Critics for Drama and Music is one of the oldest institutions in continuous operation in Greece. Its official foundation in 1928 came as a result of an initiative by A. M. Andreades, a Professor of Economics at the University of Athens who was also a well-known theatre critic. He was joined by six other critics who signed the foundation charter of the Union on 16 November 1927. Those founding members were music critics Nikolaos Vergotis, Alexandros Efstratiadis, Iosif Papadopoulos, Ioannis Psaroudas and theatre critics Eleni Negreponti and George Politis.
As mentioned in the draft of the foundation charter, the aim of the Union was “the systematization of criticism in Greece as well as the protection of the ethical and professional interests of its members”. Subsequently, the Statutes of the Union came to include as additional aims the pursuit of high standards in criticism, the adherence to a strict code of practice and the recognition of criticism as a form of literature and journalism. Further, the Union aims to raise the level of artistic production as well as that of its assessment for the benefit of the public and for the cultivation of its intellect.
In the course of time, many prominent men and women of letters and the arts (writers, composers, lawyers, academics, journalists, poets et al.) joined the Union, such as composers Manolis Kalomiris, Petros Petridis and Marios Varvoglis, writers M. Karagatsis and Angelos Terzakis, music critics Minos Dounias, George Leotsakos and Sofia Spanoudi. Until 1945, when the Statutes were amended for the first time, membership was limited to thirty-five critics; one could register as a member only if a previous member had died or been expelled from the Union. Today, any person who has completed a minimum of three years’ work as theatre critic, music critic or dance critic for a newspaper, periodical, internet site, television or radio station, is eligible to apply for membership.
From a historical perspective, the Union’s stance in times of national emergency has been exemplary: soon after the outbreak of the Greco-Italian War (October 1940), it donated the total of its funds to the state as a contribution to the war effort. It was also one of the signatories of Archbishop Damaskinos’s historic appeal to the authorities during the Occupation (March 1943) whereby the leader of the Greek Orthodox Church pleaded against the deportation and maltreatment of Greek Jews. The Union, also, contributed substantially to the collection of food and other essentials for people in need.
Apart from its interventions relating to the particular fields of its expertise (i.e. theatre and music), the Union often felt compelled to act in connection with social issues either by means of resolutions and memoranda or by the dispatch of representatives to various committees. Such issues included the crackdown on censorship and the equalization of the insurance rights of writers, journalists and critics.
The Union’s wide spectrum of activity comprises lectures, conferences, seminars, exhibitions etc; scheduled regularly since the early postwar years, they are usually organized and presented (free of charge) under the aegis of, or in collaboration with, the Greek state and other established organizations, both Greek and foreign. Having recently published a volume comprising the Proceedings of the conferences that took place in the period from 2018 to 2022, the Union has further enlarged the scope of its activities.
The Union of Greek Critics for Drama and Music is accredited by the Greek Ministry of Culture; it is a member of the International Association of Theatre Critics (IATC – AICT) and, as such, it is affiliated to UNESCO. The Critics Awards which it grants biennially in collaboration with the Municipality of Athens are considered among the most prestigious of the kind.
The Foundation Charter of the Union of Greek Critics for Drama and Music
The founding members of the Union of Greek Critics for Drama and Music: (clockwise from top left) Ioannis Psaroudas, Nikolaos Vergotis, Alexandros Efstratiadis, George Politis, Eleni Negreponti, Iosif Papadopoulos. In the centre: Prof. A. M. Andreades